Artykuły

Ks. Antoni Mikrut,

Działać z miłością i w miłości. Posługa charytatywna Kościoła, w: W Trzecie Tysiąclecie. Komentarz pastoralny do dokumentów II Polskiego Synodu Plenarnego, red. W. Lechowicz, Tarnów 2002, ss. 166-176.

Przywoływane w tekście artykułu samodzielne numery to odniesienia do analizowanego dokumentu synodalnego.

Posługa charytatywna w Kościele jest realizacją jednej z trzech podstawowych funkcji Kościoła, jaką jest funkcja pasterskiej miłości, zwana także od czasu Soboru Watykańskiego II diakonią chrześcijańską. Posługa ta jest "obowiązkiem i niezbywalnym prawem" wspólnoty chrześcijańskiej (por. Sobór Watykański, Dekret o apostolstwie świeckich Apostolicam actuositatem, 8). "Gdziekolwiek znajdują się ludzie, którym brak pokarmu i napoju, ubrania, mieszkania, lekarstw, pracy, oświaty, środków do prowadzenia życia godnego człowieka, ludzie nękani chorobami i przeciwnościami, cierpiący wygnanie i więzienie, tam miłość chrześcijańska winna ich szukać i znajdywać, troskliwie pocieszać i wspierać" (Tamże). Podstawą takiego stosunku Kościoła wobec ubogich jest nauka Chrystusa, "który nie przyszedł, aby Mu służono, lecz aby służyć" (Mk 10,45). Chrystus w przypowieści o miłosiernym Samarytaninie, pochwalając postawę prawdziwego bliźniego polecił nam czynić podobnie (por. Łk 10,30-37). Potwierdzeniem nauki i przykładu Chrystusa jest świadectwo pierwszych gmin chrześcijańskich, którzy "wszystko mieli wspólne" (Dz 2,44), dlatego "nikt nie cierpiał niedostatku, (...). Każdemu rozdzielano według jego potrzeby" (Dz 4,34). Kiedy natomiast któraś wspólnota cierpiała biedę, "uczniowie postanowili, że każdy, według możności pośpieszy z pomocą braciom" (Dz 11,29). Wielowiekowe doświadczenie Kościoła jest potwierdzeniem eklezjalnej świadomości o obowiązku posługi miłosierdzia.

Współczesne nauczanie Kościoła, które wyraża się głównie w pismach i przemówieniach Jana Pawła II, przykłada dużą wagę do kwestii dobroczynności oraz miejsca ubogich w Kościele - "w całym nauczaniu i najdawniejszej praktyce Kościoła zawiera się przekonanie, że ż racji swojego powołania jest on sam, jego szafarze i każdy z jego członków zobowiązany do niesienia ulgi cierpiącym nędzą, bliskim czy dalekim, nie tylko z tego, co "zbywa", ale z tego, co jest konieczne do życia" (Jan Paweł II, Encyklika Sollicitudo rei socialis, 31). Uwarunkowaniem tak wysokiego miejsca posługi charytatywnej we współczesnym orędziu społecznym Kościoła jest zasada tzw. "opcji preferencyjnej na rzecz ubogich", dająca im pierwszeństwo w Kościele (por. 56). Do tej zasady odwołuje się często Jan Paweł II. "Jest to rodzaj opcji, czyli specjalna forma pierwszeństwa w praktykowaniu miłości chrześcijańskiej, poświadczona przez całą Tradycję Kościoła. Odnosi się ona do życia każdego chrześcijanina, które ma być naśladowaniem życia Chrystusa, ale stosuje się również do (...) stylu naszego życia" (SRS 42; por. Jan Paweł II, List apostolski Novo millennio ineunte, 49).

Na progu nowego tysiąclecia ponownie zabrzmiał wyraźnym tonem głos Kościoła, wzywający do miłosierdzia, które będzie miało znaczący wpływ na określenie kształtu życia chrześcijańskiego, stylu działalności Kościoła i treści programów duszpasterskich (por. NMI 49). Jan Paweł II kreśląc w Novo millennio ineunte program duszpasterski na nowe tysiąclecie chrześcijaństwa apeluje do duszpasterzy, by opierali swą pracę i posługę na wzorcach ewangelicznych, odkrywanych przez kontemplację oblicza Chrystusa oraz na "nowej wyobraźni miłosierdzia", która sprowadza się do podporządkowania "miłosierdzia słów miłosierdziu czynów" (Tamże, 50).

Formacja charytatywna

Warunkiem pełnego i kompetentnego zaangażowania w dzieło miłosierdzia chrześcijańskiego jest właściwa formacja charytatywna. Jej celem jest najpierw kształtowanie u chrześcijan postawy otwartości i wrażliwości na potrzeby bliźnich, i następnie zdobywanie i pogłębianie wiedzy teoretyczno-praktycznej na temat profesjonalnego i skutecznego organizowania pomocy (por. 40). Ten pierwszy cel formacji odnosi się do wszystkich chrześcijan wezwanych do miłosierdzia, natomiast drugi dotyczy osób tworzących struktury organizacji charytatywnych, powołanych do organizowania pomocy osobom lub grupom potrzebujących. Cała jednak formacja, by kształtowała postawy i motywacje chrześcijańskie, właściwe dla pracy charytatywnej, winna być prowadzona w Kościele i poprzez Kościół. Podstawowymi narzędziami tej formacji są: słowo Boże, liturgia Kościoła i autentyczne świadectwo (por. 40). Słowo Boże spełnia rolę wychowawczą i edukacyjną, liturgia ukazuje i umacnia łączność braterską we wspólnocie, natomiast świadectwo ma moc pociągającą do czynienia dobra.

Zatem formacja charytatywna ma swoje zakorzenienie w bogatych formach duszpasterstwa ogólnego, którego zadaniem jest między innymi dać wszystkim wiernym gruntowne zrozumienie zasad i wymogów ewangelicznych, wypływających także z przykazania miłości bliźniego. Praktykowanie tego najwyższego i najważniejszego przykazania jest narzędziem weryfikacji autentyczności chrześcijaństwa i znakiem wiarygodności pasterskiej misji Kościoła (por. Jan Paweł II, Homilia podczas Mszy świętej, Legnica - 2 VI 1997 r., w: Jan Paweł II, Pielgrzymki do Ojczyzny - przemówienia, homilie, Kraków 1999, s. 894).

Na bazie duszpasterstwa ogólnego buduję się różne elementy formacji charytatywnej specjalistycznej, metodyczno-fachowej, zmierzającej do kształtowania postaw charytatywnych oraz efektywnej pracy charytatywnej (por. 42). Ten rodzaj formacji dotyczy wolontariatu zaangażowanego bezpośrednio w posłudze charytatywnej w parafiach, jak również pracowników placówek charytatywnych prowadzonych przez instytucje diecezjalne. Instytucją powołaną do koordynowania wszelkich działań charytatywnych w diecezji jest Caritas, dlatego do jej kompetencji należy inicjowanie formacji charytatywnej.

Struktura pracy formacyjnej jest trzystopniowa. Na szczeblu diecezjalnym zaleca się organizowanie trzydniowych rekolekcji, w których każdy z członków grup charytatywnych lub pracowników etatowych winien uczestniczyć średnio raz na dwa lata. Struktura tych rekolekcji winna być tak zbudowana, by zawierały one zarówno elementy tradycyjnych ćwiczeń duchownych z uwzględnieniem treści związanych z ideą miłosierdzia chrześcijańskiego i postawami z niej się rodzącymi, jak również zajęcia praktyczne, zmierzające do fachowego i skutecznego organizowania pomocy. Na szczeblu dekanalnym korzystną praktyką formacyjną, także ze względów organizacyjnych, są dni skupienia, które jeden raz w roku winny zgromadzić na Eucharystii, rozważaniu słowa Bożego, modlitwie i omówieniu aktualnych dla danego terenu zadań charytatywnych wszystkich wolontariuszy z tego dekanatu. Osobą odpowiedzialną za dekanalne dni skupienia jest dekanalny duszpasterz charytatywny, czyli wicedziekan. Podstawowym szczeblem formacji charytatywnej jest parafia. Członkowie parafialnych zespołów charytatywnych, podobne jak innych grup apostolskich, winni gromadzić się regularnie jeden raz w miesiącu na spotkaniach formacyjnych. Zaleca się, aby ich program, cyklicznie realizowany, zawierał elementy modlitewne, dokształceniowe oraz robocze, związane z realizacją bieżących zadań charytatywnych w parafii w zakresie rozpoznawania potrzeb, sprawozdawczości oraz planowania i podziału dalszych zadań. Szczególną troską formacyjną należy objąć personel pracowniczy specjalistycznych placówek charytatywnych prowadzonych przez instytucje kościelne. Oprócz systematycznego pogłębiania kwalifikacji zawodowych, mającego na celu zapewnienie dobrego standardu usług, pracownicy tych placówek winni być włączeni w nurt formacji duchowej. Ona ma kształtować w nich, pełniących charytatywną misję Kościoła, właściwą motywację, warunkującą jej chrześcijańskie zakorzenienie oraz eklezjalny charakter. Winno to uchronić pracę charytatywną przed sprowadzeniem jej do zwyczajnych form pomocy społecznej, właściwej dla placówek świeckich instytucji społecznych.

W celu głębszego zaangażowania w organizację struktur charytatywnych w parafiach oraz sprawnego i skutecznego organizowania pomocy charytatywnej wydaje się rzeczą konieczną włączyć w Ratio studiorum dla alumnów seminariów duchownych i w program stałej formacji kapłanów systematycznych zajęć teoretycznych związanych z tą problematyką (por. 43-44). Uzupełnieniem tych zajęć byłyby spotkania z pracownikami Caritas, odwiedziny placówek charytatywnych oraz, w przypadku alumnów, włączanie się w niektóre akcje charytatywne, nie kolidujące z obowiązkami seminaryjnymi. Koniecznością chwili staje się udział osób świeckich oraz duchownych z diecezji w studiach pastoralnych o specjalizacji związanej z duszpasterstwem charytatywnym (por. 46-47).

Pogłębieniu formacji charytatywnej służą pomoce duszpasterskie, udostępniane wszystkim parafiom i oddziałom Caritas. Są wśród nich: kwartalnik "Caritas", poświęcony problemom społecznym oraz pomocy socjalnej Kościoła w Polsce; materiały duszpasterskie na Tydzień Miłosierdzia; "Zeszyty Formacyjne" na miesięczne spotkania członków parafialnych oddziałów Caritas oraz "Roczniki Naukowe" Caritas wydawane przez Fundację "Pro Caritate" przy współpracy ze Studium Caritas Uniwersytetu Kard. Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.

Rozwojowi formacji wolontariatu i pracowników placówek dobroczynnych winno służyć uroczyste świętowanie patronalnego dnia Caritas, które przypada w II Niedzielę Wielkanocną, tj. Niedzielę Miłosierdzia Bożego. Uroczyste świętowanie - poza zasadniczym celem nadprzyrodzonym, którym jest szerzenie idei miłosierdzia Bożego - jest także okazją do promowania dzieł charytatywnych oraz wyrażenia wdzięczności pracownikom i współpracownikom charytatywnym. Jest to dzień solidarności ludzi dobrej woli ze światem ubogich.

Organizacja posługi miłosierdzia w parafii

(por. Instrukcja o pracy charytatywnej w parafiach. Warszawa 1986).

Wraz z postępującymi w ostatnich latach przemianami społecznymi następuje wyraźna polaryzacja grup społecznych wyróżniających się stopniem zamożności. Wyłoniła się ostatnio w naszym społeczeństwie warstwa społeczna zakreślająca wyraźny obszar ubóstwa. "Ten krajobraz ubóstwa może poszerzać się bez końca" (NMI 50), jak stwierdza Jan Paweł II w Liście apostolskim Novo millennio ineunte. Wprawdzie Ojciec Święty ma na myśli sytuację społeczną uniwersalną, ale w kontekście postępującej globalizacji prognozy te odnoszą się także do społeczeństwa polskiego. Pod mianem ubóstwa mieści się nie tylko bieda materialna, ale też wszelkie potrzeby ludzkie, których niemożność zaspokojenia powoduje fizyczne czy duchowe cierpienie i upokorzenie

Do najważniejszych grup społecznych stanowiących kręgi szeroko pojmowanego ubóstwa, które należy objąć posługą charytatywną należą: rodziny wielodzietne, matki samotne, dzieci i młodzież ze środowisk patologicznych, bezrobotni, chorzy i niepełnosprawni pozbawieni dostatecznej opieki, uzależnieni od alkoholu i narkotyków oraz ich rodziny, bezdomni, opuszczający zakłady karne, w niektórych rejonach migranci i uchodźcy, ofiary kataklizmów i wojen oraz znajdujący się doraźnie w dramatycznej sytuacji losowej (por. 50). Są to stare, tradycyjne formy ubóstwa.

Do nich należy dodać nowe, które dotykają środowiska i grupy ludzi materialnie zasobnych, "którym zagraża rozpacz, płynąca z poczucia bezsensu życia, niebezpieczeństwo narkomanii, opuszczenie w starości i chorobie, degradacja i dyskryminacja społeczna" (NMI 50). Zważywszy na to, że przykazanie miłości bliźniego ma charakter uniwersalny, obowiązki wobec bliźnich przekraczają granice państw, a nawet kontynentów. Szczególne zobowiązania, wynikające z solidarności międzyludzkiej lub braterstwa w wierze posiada Kościół wobec głodujących, analfabetów, pozbawionych dostępu do podstawowej opieki lekarskiej, domu, wolności i praw ludzkich (por. tamże).

Kościoły lokalne, a w nich organizacje charytatywne winny posiadać dobre rozeznanie sytuacji społeczno-ekonomicznej mieszkańców diecezji i poszczególnych parafii oraz liczebność, rodzaje i lokalizację grup potrzebujących na ich terenie (por. 52). Gromadzeniem danych na temat obszarów ubóstwa, ich analizą, formułowaniem wniosków i praktycznych postulatów winny zajmować się specjalne komórki tworzone w ramach struktur instytucji charytatywnych, mające profesjonalne do tego przygotowanie. Podstawowym jednak źródłem wiedzy na temat ubogich w parafii jest materiał zdobyty przez duszpasterzy podczas kolędowej wizyty duszpasterskiej. W gromadzeniu danych winni pomagać rejonowi opiekunowie charytatywni, znający sytuację materialną rodzin bezpośrednio lub z relacji sąsiadów. Wszelka jednak wiedza na temat tak intymnych problemów, jak ludzka bieda winna być gromadzona i wykorzystywana z zachowaniem zasady dyskrecji, delikatności i poszanowania ludzkiej godności.

Posługą charytatywną winno się objąć wszystkich potrzebujących, terytorialnie podległych organizacji charytatywnej, którzy zostali pominięci lub otoczeni niedostateczną opieką przez instytucje społeczne państwowe lub samorządowe, w taki jednak sposób, by uzupełniając ich działania na rzecz ubogich nie naruszyć zasad autonomii i kompetencji tych instytucji. Posługa charytatywna nie zastępuje ani też nie wyręcza służb socjalnych administracji państwowej; i samorządowej, które na mocy obowiązujących ustaw są odpowiedzialne za sytuację społeczną w kraju oraz za kompleksowe i skuteczne rozwiązywanie nabrzmiałych ludzkich problemów. W udzielaniu pomocy charytatywnej, czy też jej uzasadnionym odmawianiu kościelne instytucje dobroczynne zasadniczo nie kierują się kryteriami religijnymi, dewocyjnymi, wyznaniowymi czy etycznymi. Podstawowym kryterium świadczenia pomocy jest rzeczywista i pilna potrzeba, wynikająca z materialnej lub duchowej biedy, niezależnie od stopnia winy proszącego o ratunek. Należy jednak zatroszczyć się o to, by sposób i forma udzielonej pomocy nie były ukierunkowane wyłącznie na zaspokojenie bieżących potrzeb konsumpcyjnych, ale stały się zachętą i wzbudziły motywację do samodzielnego wysiłku w kierunku poprawy własnej sytuacji materialnej. W sytuacjach uzasadnionych, okoliczność świadczenia pomocy, może stać się niepowtarzalną okazją i miejscem duszpasterskiego oddziaływania przez pouczenie, pełne miłości napomnienie, czy wręcz katechezę.

Mając dobre rozeznanie obszarów ubóstwa trzeba rozwijać i umacniać istniejące już w Kościele struktury charytatywne, a także, w miarę lokalnych potrzeb, tworzyć nowe, w ramach powstających stowarzyszeń i ruchów, jako ich sekcje lub koła charytatywne. Wiodącą organizacją charytatywną w Kościele w Polsce, o bogatej tradycji i zasługach jest Caritas, dlatego w omawianych, synodalnych propozycjach dobroczynnych większość zaleceń dotyczy tej instytucji. Jej struktury diecezjalne i parafialne oraz doświadczenie w organizowaniu pomocy mogą stać się wzorem i wsparciem dla innych wspólnot, podejmujących dzieła dobroczynne (por. 52-53). Caritas diecezjalna, jako autonomiczna instytucja charytatywna, współpracująca z Caritas Internationalis i Caritas Europa, posiadająca odrębną, kościelną osobowość prawną, nadaną przez biskupa diecezjalnego może tworzyć różne formy organizacji wewnętrznej, diecezjalnej, przyjęte w statucie, nadanym przez biskupa diecezjalnego. Uzasadniony jest podział na rejony, które obejmują po kilka dekanatów. Najbardziej praktyczną i czytelną zasadą terytorialnego podziału Caritas diecezjalnej jest oparcie jej na istniejącej sieci dekanatów i parafii. Dekanat, podejmujący wiele tradycyjnych form współpracy w różnych dziedzinach duszpasterskich może też podejmować wspólne działania charytatywne o charakterze i zakresie przekraczającym możliwości jednej parafii. W sposób szczególny sprawdza się tu współpraca w dziedzinie formacji, organizowania większych grup wypoczynkowych czy też w udzielaniu pomocy podczas klęsk żywiołowych.

Podstawową jednak jednostką organizacyjną Caritas jest Parafialny Oddział lub, jak w wielu diecezjach Parafialny Zespół Charytatywny (por. 41) W ich ramach najdoskonalej realizuje się idea Caritas i poprzez nie rozwija się diakonia we wspólnocie parafialnej. Na terytorium parafii spotyka się Kościół bezpośrednio ze swoimi ubogimi. W warunkach parafialnych istnieje możliwość najlepszego rozpoznania potrzeb, ich oceny i jednocześnie najskuteczniejszego im zaradzenia.

Pomoc charytatywna świadczona przez parafialne oddziały jest jedną z ważnych form ewangelizacji przez czyn, a zarazem wypełnieniem istotnej, niezbywalnej pasterskiej funkcji parafii. Na czele parafialnego oddziału winien stać proboszcz parafii jako jego przewodniczący. Kieruje on zarządem ukonstytuowanym według zasad przyjętych w statucie Caritas oraz całym zespołem osób zaangażowanych w pracę charytatywną. Ponieważ praca ta oparta jest na wolontariacie, należy z dużą troską zabiegać o nabór odpowiednich wolontariuszy. Wolontariusze otrzymują status członka oddziału lub zespołu, są podzieleni na

niniejsze grupy według kryteriów sekcyjnych lub regionalnych oraz otrzymują określony przydział obowiązków. Niezmiernie ważną rzeczą, ze względu na skuteczność pracy wolontariuszy, jest budowanie w nich świadomości szczególnego powołania w Kościele oraz formalne przyjęcie od nich zobowiązań pracy, opartej na zasadzie stałości i bezinteresowności. Równie istotnym warunkiem przejrzystości w pracy charytatywnej w Oddziale Parafialnym jest opracowanie rocznego planu, określenie priorytetów i przydział zadań dla poszczególnych zespołów sekcyjnych lub regionalnych. W parafiach, które posiadają dobre warunki lokalowe, Caritas winna zorganizować swoje biuro wraz z zapleczem magazynowym. Biuro, odpowiednio oznakowane, służy prowadzeniu i zabezpieczeniu podstawowej dokumentacji związanej z bieżącą działalnością, przyjmowaniu osób potrzebujących w określonych godzinach dyżurów, odbieraniu darowizn oraz spotkaniom członków Oddziału. Spotkania te, zaplanowane na stałe terminy, powinny mieć charakter formacyjno-organizacyjny. W organizowaniu tych spotkań mogą służyć dostarczane do parafii materiały formacyjne.

Parafialny Oddział lub Zespół nie posiada autonomicznej osobowości prawnej, dlatego swoją działalność lokalną prowadzi w łączności i współpracy z Zarządem Diecezjalnym Caritas. Ma to szczególne znaczenie przy zawieraniu umów z instytucjami społecznymi i administracją samorządową o współpracę i współfinansowanie usług charytatywnych świadczonych przez Oddział.

Celem gromadzenia środków materialnych niezbędnych do świadczenia pomocy należy opracować parafialne zasady ich pozyskiwania. Podstawowym sposobem są zbiórki parafialne. Należy uświadamiać parafian o obowiązku dzielenia się dobrami materialnymi z potrzebującymi oraz stwarzać w ciągu roku okazje do składania ofiar. Do tradycyjnych form zbiórek na ubogich, należą jałmużna postna, Wigilijne Dzieło Pomocy Dzieciom, zbiórka wielkanocna, skarbonka wielkopostna dla dzieci, kosze przedświąteczne, skarbonki kościelne na chleb dla ubogich, przyjmowanie indywidualnych darowizn. Do tych form można dodać organizowanie parafialnych festynów i loterii fantowych, rozprowadzanie rekwizytów i pamiątek związanych z różnymi świętami i uroczystościami powszechnymi czy lokalnymi, a także prowadzenie działalności gospodarczej z przeznaczeniem jej dochodów na cele charytatywne. Jest rzeczą wskazaną, by parafialne oddziały Caritas posiadały stale pewien zapas środków materialnych, rzeczowych i finansowych, tak, aby można było zaradzić każdej pilnej potrzebie. Środki materialne oddziału winny być wyraźnie oddzielone od parafialnych, a ich stan i obroty przejrzyście i czytelnie dokumentowane. Ich natomiast rozdzielaniu winny towarzyszyć zasady zarówno hojności, jak i roztropności, tak aby dar miłosierdzia służył, rzeczywistym potrzebom i prawdziwemu dobru.

Parafialne oddziały działające przy większych parafiach, zwłaszcza w środowiskach miejskich, nie mogą poprzestać na rozdawnictwie darów i pomocy indywidualnej. Winny tworzyć placówki pomocowe o zasięgu parafialnym, poprzez które będą świadczyć stałą pomoc większym grupom osób potrzebujących. Do parafialnych placówek należą między innymi: kuchnie dla ubogich serwujące nieodpłatnie lub po niskich cenach posiłki do spożycia na miejscu lub "na wynos", świetlice środowiskowe lub profilaktyczne dla dzieci i młodzieży ze środowisk i rodzin zagrożonych patologiami, hospicja domowe, szkolne koła Caritas, a także domy pomocy społecznej o zasięgu lokalnym i inne.

Dążeniem każdej diecezji winno być, by każda parafia posiadała dobrze zorganizowaną strukturę pomocy charytatywnej. Prowadzona przez każdą parafię wszechstronna pomoc dobroczynna - na miarę swoich możliwości - docierająca do każdej potrzebującej rodziny, zmniejszy społecznie szkodliwe i wstydliwe zjawisko żebractwa na ulicy i po domach. Świadomość, że Kościół dociera w naszym imieniu ze swoją pomocą do wszystkich, najbardziej potrzebujących, a my systematycznie wspieramy materialnie Jego działalność charytatywną, pozwoli nam zachować moralny spokój, gdy pomijamy proszących o pomoc, gdy wzbudzają w nas podejrzenie o nieuczciwość, niegospodarność lub nie akceptowane przez nas przeznaczanie zbieranych ofiar.

Współpraca w dziedzinie pomocy charytatywnej

Pomoc bliźniemu podyktowana jest ewangelicznym przykazaniem miłości oraz względami humanitarnymi i zasadami solidarności międzyludzkiej. Te motywy skłaniają do podejmowania współpracy ze sobą na polu charytatywnym różnych podmiotów kościelnych, a także współdziałania kościelnych organizacji dobroczynnych z administracją państwową i samorządową, instytucjami społecznymi i organizacjami pozarządowymi. Kościelne instytucje charytatywne, a zwłaszcza Caritas ma podstawy prawne oraz przygotowanie merytoryczne do podejmowania zadań społecznych i udzielania specjalistycznych świadczeń w zakresie pomocy społecznej i ochrony zdrowia, dlatego może stać się wiarygodnym partnerem do współpracy w tych dziedzinach. Przystępując do takiej współpracy nie należy zapominać o zachowaniu chrześcijańskiej specyfiki pomocy charytatywnej, wynikającej z nadprzyrodzonych motywów jej świadczenia. Wyrażać się to będzie między innymi przez tworzenie chrześcijańskiego klimatu w prowadzonych placówkach i poprawnej atmosfery panującej pomiędzy personelem placówek a podopiecznymi, budowanej na przykazaniu miłości bliźniego. Ta specyfika wyrażać się będzie również przez spełnianie swoich obowiązków z miłością do ubogich, w duchu ofiary i bezinteresowności, ze świadomością szczególnej misji i powołania. Pomoc charytatywna nie jest bowiem tylko pomocą społeczną ani wyłącznie akcją humanitarną.

Wzorcem dla poprawnej współpracy między instytucjami w dziedzinie pomocy człowiekowi potrzebującemu winna być przykładna współpraca w ramach wewnątrzkościelnych instytucji, podejmujących działania dobroczynne. Należy stworzyć forum czy konfederację diecezjalną lub ponaddiecezjalną, skupiającą na zasadzie dobrowolności i poszanowania autonomii instytucje, stowarzyszenia, ruchy, zgromadzenia zakonne zajmujące się w Kościele pracą charytatywną (por.52). Instytucje te, ze względu na różnorodność zadań, programów, grup społecznych i środowisk, które je tworzą lub im służą, mogą razem stworzyć wspólną platformę, która ułatwi skuteczniejsze rozwiązywanie różnorodnych problemów natury społecznej, z jakimi zwracają się dziś ludzie do Kościoła. Wskazana jest ponadto w Kościele polskim konstruktywna współpraca na polu charytatywnym takich instytucji jak: Caritas, Stowarzyszenie Rodzin Katolickich, Katolickie

Stowarzyszenie Młodzieży, Akcja Katolicka, Towarzystwo świętego Brata Alberta, Stowarzyszenie świętego Wincentego a Paolo oraz czynne zgromadzenia zakonne.

Nieodzowną i przynoszącą duże korzyści materialne, duchowe i społeczne jest współpraca pomiędzy kościelnymi organizacjami charytatywnymi a administracją państwową i samorządową (por. 55). Dotyczyć może ona prowadzenia placówek pomocowych, organizowania okolicznościowych akcji na rzecz osób dotkniętych nieszczęściem oraz stałego rozwiązywania bieżących problemów społecznych, które dotykają wspólnych podopiecznych. Ta współpraca wymaga uprzedniego ustalenia zasad, z pośród których naczelnymi winny być: zasada pomocniczości i wzajemnego uzupełniania się oraz respektowania autonomii i zachowania własnej tożsamości z możliwością tworzenia klimatu inspirowanego duchem chrześcijańskim.

Dla lepszego zaradzenia niektórym, szczególnym potrzebom ludzi ubogich, kościelne instytucje charytatywne winny zabiegać o zbudowanie dobrych relacji z lokalnymi instytucjami społecznymi, jak: ośrodki pomocy społecznej, szkoły, przychodnie zdrowia, poradnie medyczne, psychologiczne i rodzinne, świetlice środowiskowe i profilaktyczno-terapeutyczne, domy pomocy społecznej, domy dziecka, schroniska dla bezdomnych, hostele, hospicja, ośrodki interwencji kryzysowej, policja itp. Współpraca z tymi instytucjami, oparta na wzajemnej pomocy merytorycznej i materialnej uprości oraz uchroni przed niejedną pomyłką w rozwiązywaniu skomplikowanych ludzkich dramatów.

Niewątpliwą korzyść materialną, a w konsekwencji duchową, dla działalności charytatywnej stanowi pozyskiwanie do współpracy pośredniej jak najliczniejszej grupy sponsorów i ofiarodawców. Współpraca ta, oparta na zasadzie stałości, winna polegać na wymianie darów duchowych i materialnych. Jej zaś celem drugorzędnym powinno stać się umacnianie solidarności społecznej i budowanie ewangelicznej atmosfery we wspólnocie parafialnej, która rozumie sens i pozytywnie reaguje na imperatyw moralny przykazania miłości bliźniego.

Wskazaniem drogi realizacji zasady "opcji preferencyjnej na rzecz ubogich" dla chrześcijan, którzy stanowią Kościół w Polsce są liczne apele kierowane przez Jana Pawła II do Polaków. W homilii w czasie Mszy świętej w Legnicy, odprawianej podczas pielgrzymki do Ojczyzny w roku 1997, Ojciec Święty wylicza najpierw wszystkie przejawy ubóstwa i cierpienia, jako uboczne konsekwencje przemian społecznych w kraju, a następnie apeluje: "Przychodząc do Stołu Pańskiego, aby posilać się Jego Ciałem, nie możemy pozostać obojętni na tych, którym brakuje chleba codziennego. Trzeba o nich mówić, ale też trzeba odpowiadać na ich potrzeby. (...). Potrzeba więc naszego chrześcijańskiego dzieła, naszej miłości, aby Chrystus obecny w braciach nie cierpiał niedostatku" (Jan Paweł II, Homilia podczas Mszy świętej, Legnica - 2 VI 1997 r., w: Jan Paweł II, Pielgrzymki do Ojczyzny - przemówienia, homilie, dz. cyt., s. 894). Również podczas następnej pielgrzymki do Polski w roku 1999 apelował w homilii w Ełku do rodaków o otwarcie serc dla ubogich, którzy są pośród nas - "Biedni są także wśród nas: ludzie bezdomni, żebracy, ludzie głodni, wzgardzeni, zapomniani przez najbliższych i przez społeczeństwo, ludzie poniżeni i upokorzeni, ofiary różnych nałogów (...). Są także ludzie cierpiący w szpitalach, dzieci osierocone albo opuszczone przez rodziców czy młodzież przeżywająca trudności i problemy swego wieku. (...). Nie zatwardzajmy serc, gdy słyszymy "krzyk biednych". Starajmy się usłyszeć to wołanie. Starajmy się tak postępować i tak żyć, by nikomu w naszej Ojczyźnie nie brakło dachu nad głową i chleba na stole, by nikt nie czuł się samotny, pozostawiony bez opieki, Z tym apelem zwracam się do wszystkich" (Jan Paweł II, Homilia w czasie Mszy świętej, Ełk - 8 VI 1999 r, w: Jan Paweł II, Pielgrzymki do Ojczyzny -przemówienia, homilie, dz. cyt., s. 1060-1061).

Wspólnoty wierzących w Polsce, którzy gromadzą się w diecezjach i parafiach, wsłuchując się w głos Kościoła określający miejsce, jakie mają dziś w nim ubodzy, odczytują aktualność tej nauki i starają się na nią właściwie odpowiadać. Świadczą o tym bogate struktury instytucji charytatywnych, coraz szersze kręgi wolontariatu zaangażowanego w dzieła dobroczynne, rzeczywiste rezultaty materialne i duchowe wielu ogólnopolskich akcji pomocowych, a nade wszystko pogłębiająca się świadomość społeczności wierzących o obowiązku dzielenia się z ubogimi.

Jest jednak wiele niedoskonałości i braków w pełnieniu tej posługi. Wciąż jeszcze za dużo uwagi skupia się na usuwaniu skutków, a nie przyczyn zła, co ma niekorzystny wpływ na aktywizację i angażowanie ludzi ubogich do tego, by stawali się samodzielni i samowystarczalni; niewystarczającą okazuje się współpraca z instytucjami niekościelnymi; nieuzasadniona zachowawczość, lęk i podejrzliwość wobec innych organizacji pozarządowych, które efektywnie działają na polu społecznym; mały wpływ na ustawodawstwo i struktury życia społecznego, od których zależy poziom życia społecznego; niezbyt wyraźne świadectwo ducha ubóstwa w życiu wielu duszpasterzy; w wielu środowiskach parafialnych oddzielanie pasterskiej funkcji Kościoła od pozostałych i stawianie jej na marginesie życia wspólnoty. Jednak te słabości nie przesłaniają pozytywnego obrazu Kościoła ubogich, który chlubnie kontynuuje bogatą w formy tradycję miłosierdzia i wciąż poszukuje nowej inwencji twórczej w tej dziedzinie, tak by w nowym tysiącleciu chrześcijaństwa nadal pozostać "dziełem miłosierdzia Bożego, jego świadkiem i szafarzem" (8).

KONTAKT

ul. Legionów 30, 
33-100 TARNÓW 
tel. 14/6317320, 14/6317321
fax 14/6317329 
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

NASZE AKCJE

1% PODATKU

1procent m

Program "Gniazdo"

gniazdo

Wigilijne Dzieło Pomocy Dzieciom

wigilijne-dzielo-pomocy-dzieciom-02

Wielkanocne Dzieło Caritas

Wielkanocne-Dzielo-Caritas

„Chleb za Chleb”

cheb-za-chleb

Program „SKRZYDŁA”

program-skrzydla

Okno Życia

okno-zycia

Bądź widoczny

badz-widoczny

GOSCIE ONLIE

Odwiedza nas 98 gości oraz 0 użytkowników.

media

      RDN NOWY SACZ    TGN    RDN MALOPOLSKA    pit format

   

WSPIERAJA NAS A

      logo gold drop 2016brukbet           suret castorama